Bloedbad schudt Zuid-Afrika wakker

Dit artikel is eerder verschenen in Ad Valvas (Oktober 2012)

Saskia WelschenEen van de redenen waarom ik er altijd op vertrouwde dat post-apartheid Zuid-Afrika niet zou terugvallen in een spiraal van dictatuur, onderdrukking en mensenrechtenschendingen is zijn alom geprezen progressieve grondwet. In welk ander land weten maatschappelijke organisaties via het constitutioneel hof af te dwingen dat de regering medicijnen verstrekt aan aidspatiënten of adequate huisvesting biedt voor bewoners van sloppenwijken? Dat constitutioneel hof in combinatie met een florerend en kritisch maatschappelijk middenveld zijn de essentiële checks and balances van de jonge Zuid-Afrikaanse democratie.

Maar dan is het 16 augustus 2012, en gaan beelden de wereld over waarin de Zuid-Afrikaanse politie koelbloedig met volautomatische geweren schiet op stakende mijnwerkers, en sommigen duidelijk in de rug raakt. Het vertrouwen in de Zuid-Afrikaanse rechtstaat krijgt een keiharde klap. Hier worden constitutionele rechten flagrant geschonden: het recht op demonstratie en samenscholing, het recht op vrijheid van meningsuiting en simpelweg het recht op leven. Als je naar de diepere oorzaken van het conflict kijkt, blijken ook de sociaaleconomische beloften van de grondwet in het geding. De woede van de mijnwerkers ging over lage lonen, een gebrek aan adequate huisvesting en een lage kwaliteit van leven: zaken waar Zuid-Afrikanen volgens hun grondwet recht op hebben. De verbijstering is compleet wanneer 270 stakende mijnwerkers collectief worden aangeklaagd voor moord.

Het bloedbad in Marikana markeert een moment van diepe politieke crisis in de jonge geschiedenis van post-apartheid Zuid-Afrika. In de gebeurtenis manifesteren de opgebouwde spanningen van de laatste jaren zich in volle hevigheid. Arme Zuid-Afrikanen die het gebrek aan vooruitgang niet langer accepteren en steeds vaker protesteren – niet zelden met geweld. Een incompetente politie die protesterende massa’s niet onder controle kan houden. Een politiek landschap dat wordt gekenmerkt door stammenstrijd en gebrek aan bindend leiderschap. Marikana is een wake-up call, die duidelijk maakt dat er een grens is bereikt. Een moment van de waarheid.

Het komt nu aan op veerkracht, op lerend en corrigerend vermogen. Dé testcase voor Zuid-Afrika is hoe politiek en samenleving op Marikana reageren. Is het systeem van checks and balances sterk genoeg om de waarheid boven tafel te krijgen? De commissie van onderzoek, die zojuist aan de slag is gegaan, is hoopgevend. De kritische discussie die op gang komt binnen de regeringspartij en het maatschappelijk middenveld dat de verontwaardiging mobiliseert zijn dat ook. De gebeurtenis in Marikana kan de katalysator zijn van tegengeluid en verandering. Misschien zijn dit de wrange, maar noodzakelijke hobbels die Zuid-Afrika moet nemen op weg naar een daadwerkelijk egalitaire, democratische en vreedzame samenleving.

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Ongelijkheid in de samenleving

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s