Ken je buur dan klaag je minder!

Maurice-Crul-overzichtProf. Maurice Crul analyseert één van de meest conflictueuze wijken van Amsterdam, de Haveneiland Buurt, in zijn bijdrage aan NRC Handelsblad. Crul betoogt dat bewoners die contacten hebben buiten hun eigen groep overlast niet als “etnisch probleem” zien. Bovendien klagen ze minder.

Een jongetje van een jaar of twaalf maakt zijn rugnummer 10 op zijn oranje shirt helemaal waar door aan de rechter zijlijn op hoge snelheid twee medespelers te passeren en dan vaardig naar binnen te draaien om vervolgens met zijn linkerbeen via de zijkant van de rechter paal te scoren. Het is mooi weer en op het Johan Cruyff court in de Amsterdamse wijk IJburg voetbalt een bonte etnische mix van jongens. Alleen de ‘witte’ Nederlandse jongens ontbreken. Zij springen verderop vanaf de brug in het water. Volgens een recent rapport dat in opdracht van het Amsterdamse Bureau Onderzoek & Statistiek is geschreven is de IJburgse wijk Haveneiland West één van de meest conflictueuze wijken van Amsterdam. De Haveneiland buurt is een meerderheids-minderheden wijk, er is niet één etnische groep die de meerderheid vormt. Mensen van Nederlandse afkomst vormen een nipte minderheid (47%) in de wijk. In de wijk wonen de jonge professionals van Amsterdam van alle kleuren, vaak twee verdieners, die zoals op deze mooie zomer avond in Augustus met een glaasje prosecco en brood met olijven tapenade op hun balkon zitten.

De geluidsoverlast van spelende kleine kinderen is in de buurt één van de hoogst scorende oorzaken van overlast. De kinderen spelen in de binnen straten en pleinen waarvan de omringende bouwblokken werken als een klankkast die alle geluiden verstrekt. De kleine kinderen zijn iets vaker afkomstig uit ‘witte’ Nederlandse gezinnen. De tweede grote oorzaak voor conflict zijn tiener jongeren. Bij gebrek aan ander onderdak in de buurt, staan ze vaak binnen in het portiek of op de galerijen. De wat oudere kinderen zijn hier weer iets vaker Nederlanders van Surinaamse, Marokkaanse of Turkse afkomst. Door de ervaren overlast denkt ruim een derde van de bewoners negatief over andere bevolkingsgroepen in de wijk. De bewoners van ‘witte’ Nederlandse komaf uit de koopwoningen trekken het felst van leer en de assertieve tweede generatie in reactie daarop laat zich vervolgens ook niet onbetuigd. Ook al liegen deze cijfers er niet om, we moeten vooral niet over het hoofd zien dat twee derde van de bewoners de problemen met jongeren niet etnisch duidt. Zij hebben in alle waarschijnlijkheid dezelfde dagelijkse ervaringen, maar zien de wereld niet op dezelfde manier. Waarom zien sommigen mensen de wereld door een etnische lens en anderen niet en waarom wordt één van die twee visies dominant?

Tijdens mijn recent gasthoogleraarschap in Amerika sprak ik regelmatig over dit onderwerp met mijn Amerikaanse collega professor Andreas Wimmer, een vooraanstaand socioloog in Princeton. In zijn boek ‘Ethnic Boundary Making’ legt hij uit hoe etnische grenzen tot stand komen. Uit onderzoek dat hij bijvoorbeeld deed onder Princeton studenten op Facebook bleek dat de studenten vaak vriendschappen onderhielden met studenten op de campus die uit dezelfde stad of staat kwamen als zijzelf. Doorslaggevend was dat ze uit dezelfde plek kwamen, dat zij een verschillende etnische herkomst hadden bleek dan helemaal niet belangrijk meer. Princeton professor Martha Tienda vertelde mij verder dat studenten in hun freshman jaar op Princeton University bewust ‘gemengd’ worden bij de toewijzing van hun room mate en het blijkt dat dit positief doorwerkt op de etnische menging van hun vriendengroep op de campus. Wat gebeurt er precies door het onderlinge contact? Professor Susan Fiske, een internationaal gelauwerde sociaal psycholoog in Princeton, legde mij uit dat door het contact positieve interetnische ervaringen meer betekenisvol worden en een buffer vormen tegen negatieve duiding bij interetnische incidenten. Dezelfde uitkomsten vinden we terug in IJburg. Diegenen in de buurt die  mengen met mensen buiten hun eigen etnische groep (zowel autochtoon als allochtoon) duiden de conflicten in de buurt niet door een etnische lens. Als je als Turks gezin Nederlandse buren hebt waar je persoonlijk vriendelijk contact mee hebt denk je als een Nederlands jongetje van andere buren altijd zijn fiets in het portiek zet waardoor je er maar met moeite door kunt (een reëel voorbeeld uit het onderzoek) niet: “dat is een hinderlijke typisch Nederlandse gewoonte”. Je denkt gewoon: “dat ene jongetje doet dat en dat is hinderlijk”.

Het is een algemeen aanvaard idee dat spanningen in een wijk alleen kunnen verminderen als de overlastgevende tiener jongeren of de lawaaiige kinderen worden aangepakt. Het Amerikaanse onderzoek geeft aan dat er ook een andere weg is om de spanningen in de wijk aan te pakken. Begin bij de mensen die wel contacten onderhouden over etnische grenzen heen en die de conflicten niet door een etnische bril bekijken. Zij zijn meestal een onzichtbare (omdat zij niet tot de klagers behoren) maar vaak toch aanzienlijke groep. Vraag juist deze mensen om gezamenlijk oplossingen te verzinnen voor de ervaren overlast in hun huizenblok. Het ‘etnische probleem’ is voor deze mensen gewoon een ‘probleem van overlast van jongeren’ en niet een probleem van de ene etnische groep tegenover een andere etnische groep.

Dit artikel verscheen eerder in het NRC Handelsblad (maandag 11 augustus 2014).

Maurice Crul is hoogleraar sociologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en Erasmus Universiteit in Rotterdam en was het afgelopen jaar gasthoogleraar in New York aan de City University.

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder De multiculturele samenleving

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s