LOLitiek: politieke humor als uiting van onvrede

oknHoe worden politici in humoristische afbeeldingen weergegeven? En wat voor invloed heeft humor op het beeld dat van politici bestaat? Ofra Klein schrijft hierover naar aanleiding van haar bachelorthesisonderzoek naar politieke internetmemes!

Een foto van Hillary Clinton, die in een vliegtuig op haar mobieltje zit te kijken met een zonnebril op, werd een grote hit op het internet in 2011. Mensen voegden humoristische onderschriften toe aan de foto (zie voor een paar voorbeelden illustratie 1). De afbeeldingen, ook wel internetmemes genoemd, gingen viral en werden gedeeld op talloze Facebook-pagina’s en sociale media. In minder dan een week groeide de site “Texts from Hillary” uit tot een online sensatie.

ill1 U.S. Secretary of State Hillary Clinton checks her PDA upon her departure in a military C-17 plane from Malta bound for Tripoli,  Libya

Illustratie 1

In het digitale tijdperk worden politici steeds vaker bespot in internetmemes en ook Nederlandse politici kom je in memes steeds vaker tegen (zie illustratie 2). Het zijn niet alleen meer professionele cartoonisten of programmamakers, die het patent hebben om met humor kritiek te leveren op de politiek. Iedere burger met toegang tot internet heeft de mogelijkheid om politieke humor te maken en verspreiden. Internetmemes kunnen als nieuwe vorm van politieke participatie worden gezien. Omdat hier nog weinig onderzoek naar is verricht besloot ik mijn bachelorthesis hierover te schrijven.

ill2

Illustratie 2

Hiervoor heb ik allereerst onderzoek gedaan naar de inhoud van deze memes. Van verschillende Nederlandse Facebookpagina’s zijn bijna 400 internetmemes verzameld en vervolgens geanalyseerd. Hieruit bleek dat veel van deze afbeeldingen, naast dat ze een humoristische kant hebben, ook heel negatief zijn. Veel Nederlandse internetmemes zijn een uiting van woede of onvrede over politici en de politiek. Memes zijn vaak heel negatief, met name over Rutte en Samsom, en roepen direct of indirect anderen op om in opstand te komen tegen de politiek. Memes brengen meestal direct een boodschap over, maar maken soms gebruik van beeldspraak om iets duidelijk te maken. Zo worden Rutte en Samsom vaak als homoseksueel afgebeeld, Dijsselbloem als de leugenachtige Pinokkio en Hennis-Plasschaert en Plassterk als het onbetrouwbare gangster duo Bonnie en Clyde (zie illustratie 3). De memes zijn vaak pro-Wilders, anti-Europa, en hebben over het algemeen de boodschap dat politici onbekwaam zijn, niet naar het volk luisteren en vooral hun eigenbelang behartigen. Memes hebben veelvuldig onderschriften als “het volk is het zat”. Hiermee bevatten memes vaak een populistische ondertoon.

ill3

Illustratie 3

Humor is een geschikt “wapen” voor het uiten van kritiek, omdat kritiek door humor iets gemakkelijker geaccepteerd wordt. Dat humor een vrij krachtig middel is om opinies te beïnvloeden, blijkt bijvoorbeeld uit de filmpjes van Lucky Tv waarin Koning Willem Alexander als volkse “Willy” wordt weergegeven. Deze filmpjes lijken te hebben bijgedragen aan een grotere populariteit van de Koning. Maar satire kan ook een negatief effect hebben. Een bekend voorbeeld is Tina Fey’s parodie van Sarah Palin in Saturday Night Live. Deze parodieën, die tijdens de Amerikaanse verkiezingen in 2012 werden uitgezonden, bleken een negatief effect te hebben op de waardering van kiezers voor de Republikeinse vicepresidentskandidaat Sarah Palin.

Ook in Nederland blijken memes het beeld van politici te kunnen beïnvloeden. Dat blijkt uit een experiment dat onder studenten is uitgevoerd, waarin de afbeeldingen die zij te zien kregen, voorafgaande aan het invullen van een vragenlijst, werden gemanipuleerd. Er werden bestaande memes gebruikt met afbeeldingen van Rutte, Samsom en Wilders (zie illustratie 4 voor een voorbeeld). Uit dit experiment bleek dat de proefpersonen die neutrale afbeeldingen van politici te zien kregen, positiever over deze politici oordeelden, dan de groep die de kritische internetmemes hadden gezien.

ill4 ill44

Illustratie 4

Deze uitkomst is van belang, omdat sociale media steeds vaker een rol spelen in politieke campagnes, zoals tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2008 en 2012, en ook bij bijvoorbeeld de mobilisatie van de Occupy protesten. Met de huidige alomtegenwoordige beeldcultuur kan de negatieve weergave van politici in internetmemes sterke nadelige effecten hebben op het beeld dat kiezers hebben van een politicus.

Het internet biedt burgers de mogelijkheid om met memes op een toegankelijke en goedkope manier hun mening over elk belangrijk politiek onderwerp te uiten. Hiermee is het een nieuwe vorm van politieke participatie die als leunstoelactivisme of, in de woorden van Malcolm Gladwell, slacktivisme kan worden gezien. Door eenvoudigweg op een knop te klikken kunnen internetgebruikers laten weten hoe zij over een bepaald onderwerp denken. Het lijken vaak burgers te zijn die minder politiek actief zijn, die van deze nieuwe mogelijkheid gebruik maken.

Opvallend is de aanwezigheid van populistische elementen in deze politieke internetmemes in Nederland. Indien politieke internetmemes een vorm van politieke betrokkenheid is die vooral voor een populistische boodschap wordt ingezet, zou het betekenen dat er in de toekomst vaker expliciet standpunten in de publieke ruimte komen die voorheen wat onderbelicht bleven. De felle discussies rondom immigratie, kapitale bonussen, de macht van Brussel en het verdwijnen van Zwarte Piet is daar een uitdrukking van. Het pleidooi voor een ‘participatiesamenleving’ pakt dus wat deze vorm van participatie betreft wellicht niet zo gunstig uit voor de politieke elite.

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder De actieve burger, Opleiding Sociologie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s