En haar oom zei nog: doe dat nou niet

Maurice-Crul-overzichtJonge Turkse en Marokkaanse Nederlanders zijn nu drie keer zo vaak hoger opgeleid als de eerste generatie. Allochtone jongeren kiezen vaak voor een ‘nuttige’ studie zoals rechten. Toch lijkt er langzamerhand iets te veranderen, stelt Maurice Crul, hoogleraar aan de VU in Amsterdam. Een nieuwe groep studenten gaat liever iets léúks doen.

Tugba Öztemir (24) is de eerste in haar familie die ging studeren. Ze koos de studie Engels, haar favoriete vak op de middelbare school. Maar dat viel bij haar ouders niet zo goed.

„Ze waren teleurgesteld dat ik Engels wilde studeren”, zegt Öztemir, die in Amsterdam woont. „Ze wilden dat ik iets economisch zou doen. Met het idee: dan krijg je een goedbetaalde, vaste baan.” Haar moeder heeft alleen een havo-diploma en haar vader heeft in Turkije de middelbare school doorlopen. „De universiteit kennen ze niet, dus ze gaan heel erg af op wat ze van andere Turken horen. Die zeggen vaak dat economie of rechten het beste toekomstperspectief biedt.”

Jonge Turkse en Marokkaanse Nederlanders zijn bijna drie keer zo vaak hoog opgeleid als de eerste generatie Turken en Marokkanen in Nederland, blijkt uit cijfers van het CBS die vorige week verschenen. Traditioneel gezien kiezen zij, net als andere hoogopgeleide jongeren met een migrantenachtergrond, veel vaker dan autochtone jongeren voor studies die leiden tot beroepen met status, baanzekerheid en een goed salaris, blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam. Ze kiezen vaak voor medicijnen, rechten of economie.

Succesvolle beroepen

Toch lijkt er langzamerhand iets te veranderen, zegt Maurice Crul, hoogleraar diversiteit en onderwijs aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam. Hij deed onderzoek naar de positie van succesvolle tweedegeneratie Marokkaanse en Turkse Nederlanders. Hij interviewde 114 jongeren. Op de vraag wat de jongeren de volgende generatie willen meegeven, antwoordden ze: kies een beroep dat je léúk vindt.

„Succesvolle allochtone jongeren hebben de weg vrijgemaakt voor hun broertjes en zusjes”, zegt Crul. „Doordat zij het goed hebben gedaan, hebben de ouders meer vertrouwen in de keuzes van de andere kinderen. De kennis over de mogelijkheden op de universiteit en de arbeidsmarkt is ook groter. De eerste generatie kende alleen arts of advocaat als succesvol beroep.”

Dat is onderdeel van het emancipatieproces – ook kinderen van autochtone arbeiders hebben dat doorgemaakt, zegt Crul. Elke generatie maakt andere keuzes.

Makkelijk gaat dat nog niet altijd. Öztemirs ouders schakelden zelfs een oom in om haar over te halen geen Engels of een andere geesteswetenschap te studeren. „Ik ken iemand die kunstgeschiedenis heeft gestudeerd en daar kan je helemaal niks mee, zei mijn oom.” Maar nu ze een paar keer als docent op een middelbare school is ingevallen, zijn haar ouders bijgedraaid. „Ze vinden het een leuk idee dat de leerlingen hun dochter mevrouw Öztemir noemen.”

Steeds meer allochtone acteurs

Ook Muna Shirwa uit Amsterdam (30) koos voor een ‘creatieve’ studie. Ze is eerstejaarsstudente regie aan de Amsterdamse toneelschool. Een studie sociaal juridische dienstverlening en een studie Engels maakte ze niet af. „Mijn hart ging er gewoon niet harder van kloppen.”

Haar moeder had het liefst gezien dat Shirwa voor tenminste een van haar studies een diploma had gehaald. „In de Somalische cultuur hoor je niet te zeuren dat je iets niet leuk vindt. Je doet gewoon wat je moet doen”, zegt Shirwa.

Er zijn steeds meer allochtone acteurs zijn die deel uitmaken van de Nederlands film- en theaterwereld: Achmed Akkabi, Marwan Kenzari, Nasrdin Dchar. Het is voor Shirwa een bevestiging dat steeds meer jongeren van niet-Nederlandse afkomst, net als zij, hun weg naar de kunsten weten te vinden. „Dat Nasrdin Dchar een Gouden Kalf won, was inspirerend. Hij doet was hij leuk vindt én hij is succesvol.”

In de Somalische cultuur hoor je niet te zeuren dat je iets niet leuk vindt

Toch moeten we er niet op rekenen dat door succesvolle voorbeelden in de literatuur of theaterwereld er ineens veel meer allochtone jongeren die kant op willen, zegt VU-hoogleraar Maurice Crul. „Tien jaar geleden waren er ook al succesvolle Marokkaanse schrijvers en dat heeft ook niet voor een stormloop bij de studie Nederlands gezorgd.”

Hij ziet ook dat jongeren met een allochtone achtergrond soms voor een tussenweg kiezen: naast hun studie economie of rechten volgen ze vakken bij sociologie, constateert de hoogleraar. „Dat geeft ze meer mogelijkheden op de arbeidsmarkt. Je kan dan makkelijker switchen naar een baan in een andere sector.”

De VU in Amsterdam heeft, naast de Erasmus Universiteit, de meeste niet-westerse allochtone studenten: respectievelijk zo’n 22 en 25 procent. Hoeveel allochtone jongeren op de VU precies kiezen voor Engels, sociologie of kunstgeschiedenis is moeilijk te zeggen, zegt Wim Haan, coördinator diversiteit van de VU. In Nederlands zijn we heel terughoudend in het bijhouden en verstrekken van cijfers over etniciteit, zegt Haan. Hij juicht het toe dat allochtone jongeren kiezen wat ze leuk vinden. „Dan is de kans groter dat ze studie ook afmaken. Wisselen van studie kost tijd en geld.”

Nooit meer werkloos

De VU steekt daarom veel energie in de voorlichting van eerste generatie studenten – jongeren van wie de ouders niet hebben gestudeerd. Maar ook hun ouders worden geïnformeerd over wat de universiteit allemaal te bieden heeft. „Ouders spelen vaak een belangrijke rol bij de studiekeuze van hun kinderen. Maar ze weten niet altijd dat de universiteit meer te bieden heeft dan rechten, economie of geneeskunde.”

Ook Haan denkt net als Crul niet dat opeens álle allochtone jongeren nu creatieve studies gaan doen. „Voor veel allochtone jongeren blijven maatschappelijk aanzien en salarisperspectief de belangrijkste motivatie om een studie te beginnen.”

Zijn ouders hebben nooit gestudeerd en wilden dat hij een goede opleiding zouden volgen

Abderrahim Boukhrissi Smaili (21) durft het wel te zeggen: hij koos de studie geneeskunde vooral vanwege de maatschappelijke status en het goede salaris. „Ik kan wel gaan liegen, maar dat vooruitzicht is ontzettend belangrijk voor mij”, zegt Boukhrissi Smaili, die in Rotterdam woont. „Zes jaar gymnasium doe ik niet om zanger te worden. Dat vind ik zonde.” Boukhrissi Smaili’s ouders zijn eerste generatie gastarbeiders uit Marokko. Zijn moeder werkte in een textielfabriek, zijn vader in de paprikateelt. Nu zijn ze werkloos. „Ik wil voorkomen dat ik ooit zelf in die positie terechtkom” , zegt de geneeskundestudent. „Mijn zussen kozen daarom ook strategisch. Een van hen is laborant in het Erasmus MC, de ander doet rechten op het hbo.”

Zijn ouders hebben nooit gestudeerd en er drongen er daarom op aan dat hun kinderen wel een goede opleiding zouden volgen. „Die druk heb ik altijd gevoeld, maar ik doe het ook voor mezelf”, zegt Boukhrissi Smaili.

Helemaal vrijgelaten

Ook filosoof en leraar in opleiding Khalid Idmalek (32), die in Amsterdam woont, ziet steeds meer allochtone jongeren kiezen voor een creatief beroep in plaats van financiële zekerheid. „Een goede vriend van mij is Turks, heeft sociologie gestudeerd en runt nu een creatieve onderneming.” Maar volgens hem heeft dat niets te maken met emancipatie van allochtonen of het loskomen van een culturele achtergrond. „Natuurlijk heeft mijn opvoeding, het milieu waarin ik ben opgegroeid, mijn keuzes beïnvloed. Maar dat een deel van mijn voorouders uit de woestijn komt, heeft er niets mee te maken.”

Idmalek werd door zijn ouders helemaal vrijgelaten in zijn studiekeuze. „Nu ik erbij stilsta, is dat waarschijnlijk uitzonderlijk”, zegt hij. „De meeste ouders zullen, ongeacht hun achtergrond, wel een ideale toekomst voor hun kinderen in gedachten hebben.”

Ook Raounak Khaddari (20) uit Almere mocht kiezen wat ze wilde. Als middelbare scholier werkte ze bij een callcenter. Ze nam zich voor: ik ga iets studeren wat niet draait om geld en targets, maar om inhoud en creativiteit. Het is een kunstopleiding aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht geworden.

De opleiding bevalt, maar ze heeft geen nog geen idee wat voor baan ze later wil. „De kans op een baan met deze studie is volgens mij nul”, zegt Khaddari.

Toch heeft ze er vertrouwen in dat ze uiteindelijk leuk werk kan vinden – juist dankzij haar achtergrond. „Je moet je kunnen onderscheiden van anderen op de arbeidsmarkt. Doordat ik ben opgegroeid met twee verschillende culturen, kijk ik met een frisse blik.”

Beter dan je ouders

Jonge, allochtonen hebben het moeilijk op de arbeidsmarkt: ze zijn vaker werkloos en hebben minder vaak een vast contract dan autochtonen. Ze zijn minder vaak hoogopgeleid dan autochtone leeftijdsgenoten. Ook ligt hun inkomen gemiddeld lager – ze verdienen gemiddeld bijna 7.000 euro minder .

Toch staat de tweede generatie er sociaal-economisch beter voor dan hun ouders. Ook zijn 25- tot 35-jarige allochtonen van Turkse en Marokkaanse afkomst bijna drie keer zo vaak hoogopgeleid als de 55- tot 65-jarigen binnen deze groepen.

22 % van de Turken en Marokkanen tussen de 25 en 35 jaar studeert op het hbo of de universiteit. Slechts 8,7 procent van de eerste generatie Turken en Marokkanen heeft een studie gevolgd op het hbo of de universiteit. 34,6 % Van de Antillianen tussen de 25 en 35 zit op het hbo of de universiteit, tegenover 8,7 procent van Antillianen tussen de 55 en 65 jaar. 45 % van autochtone jongeren tussen de 25 en 35 jaar heeft hoger onderwijs gevolgd. Bij autochtonen tussen de 55 en 65 jaar is dat percentage 27, 2.

Bron: de cijfers komen uit het Jaarrapport Integratie 2014 van het Centraal Bureau van de Statistiek (CBS)

Door Yasmina Aboutaleb

Een versie van dit artikel verscheen op woensdag 26 november 2014 in nrc.next. Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder De multiculturele samenleving

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s