PVV haalde nauwelijks kiezers weg bij SGP

Tim ImmerzeelHoewel Fortuyn politiek-vervreemde burgers opnieuw naar de stembus wist te lokken, lijkt het toch moeilijk om rechts-populistische partijen als ‘hoeders van de democratie’ te beschouwen. Dit concludeert Tim Immerzeel op basis van zijn proefschrift ‘Voting for a change: The democratic lure of populist radical right parties in voting behavior’, dat hij vrijdag 6 februari 2015 aan de Universiteit Utrecht verdedigt. Gisteren verscheen hierover onderstaand stuk in het Nederlands Dagblad.

Als scholier raakte Tim Immerzeel gefascineerd door het politieke fenomeen Pim Fortuyn. Tijdens de lessen maatschappijleer op zijn Vlaardingse school werd er uitvoerig over gedebatteerd. De inmiddels 28-jarige wetenschapper is nog altijd nieuwsgierig naar de aantrekkingskracht van dergelijke politieke leiders.

Voor zijn proefschrift onderzocht de in Utrecht als socioloog opgeleide Immerzeel, die nu als docent en onderzoeker aan de Vrije Universiteit is verbonden, hoe het zit met de aantrekkingskracht van rechts-populistische partijen in Europa. In de taal van de politicologen gaat het om populistisch rechts-radicale partijen. Met die term wordt deze partijfamilie afgebakend van extreemrechtse partijen en bewegingen die soms geweld niet schuwen. ‘De afgelopen dertig jaar zie je in tal van Europese landen deze populistisch rechts-radicale partijen opkomen en soms meedoen aan de regering. Denk aan de partij van Jörg Haider in Oostenrijk. De rechts-populistische partijfamilie lijkt een blijvertje in de politiek.’ Of de aanslag van islam-gedreven terroristen op Charlie Hebdo bijdraagt aan een verdere groei van de populistisch rechts-radicale partijen noemt de onderzoeker een ‘spannende vraag’. Immerzeel hoopt volgende week vrijdag op zijn onderzoek te promoveren.

SGP

Een van de uitkomsten van zijn onderzoek is dat de PVV niet heeft ‘ingebroken’ bij het electoraat van de SGP. De loyale achterban van orthodox-christelijke stemmers bleef de SGP trouw. Slechts een handjevol, blijkt uit Immerzeels onderzoek, stemde op de PVV. Statistisch is dat effect verwaarloosbaar te noemen.

‘Ik heb 42 kenners van de Nederlandse partijen gevraagd om de partijen in te delen op onderwerpen die typerend zijn voor de populistisch rechts-radicale partijen. Daaruit komt duidelijk naar voren dat op een schaal van links tot rechts in de politiek de SGP na de PVV het hoogst scoort als rechtse partij. Bepalend is daarbij vooral de culturele dimensie, zoals de visie op immigratie, nationalisme en “law and order”. Als het gaat om economische standpunten van partijen op die as, is de SGP wat rechtser dan de PVV. Ideologisch gezien is er dus zeker overlap tussen beide partijen. Ook vanwege haar beroep op de joods-christelijke traditie kán de PVV een electorale concurrent voor de SGP zijn. Uit mijn onderzoek blijkt dus dat de PVV niet als alternatief voor die SGP-stemmers heeft gewerkt. De orthodox-christelijke stemmers blijven hun eigen partij trouw.’

Immerzeel zag in zijn onderzoek naar de verschillende populistisch rechts-radicale partijen het grote verschil tussen mannen en vrouwen bevestigd, de zogeheten ‘gender-gap’. Twee derde van de stemmers op de populistisch rechts-radicale partijen is man, een derde vrouw. Ook als de populisten flink groeien, blijft diezelfde man-vrouwverhouding bestaan. Een eenduidige verklaring voor dat fenomeen is er nog niet.

‘Deels zou het kunnen dat mannen, vaker dan vrouwen, in competitie zijn met migranten. Dat betreft dan vooral de laaggeschoolde banen op de arbeidsmarkt. Een andere verklaring kan zijn dat vrouwen niet zo houden van leiders die het conflict in de politiek zoeken.’

Hoeder van de democratie

Voor zijn proefschrift onderzocht Immerzeel de stelling dat populistische rechts-radicale partijen ‘hoeders van de democratie’ zijn. Daarmee wordt bedoeld dat het deze partijen lukt om niet-stemmers naar de stembus te krijgen. Als dat inderdaad het geval is dan kun je beweren dat deze populistische partijen een verrijking voor de democratie zijn. Ze slagen er dan in thuisblijvers aan te spreken zodat die gaan stemmen bij verkiezingen.

Over de hele linie, dat wil zeggen in de meeste Europese landen, wordt die stelling echter niet bewezen.’ Het is daarom moeilijk te spreken over rechts-populisten als hoeders van de democratie die het tij van politiek wantrouwen en ongenoegen kunnen keren. ‘Nederland zou op die algemene conclusie een uitzondering kunnen vormen. Toen Fortuyn in 2002 aan de verkiezingen meedeed, ging het opkomstpercentage met maar liefst zes procent omhoog. ‘Toch blijven ook in Nederland de meeste niet-stemmers trouw aan hun gewoonte niet naar de stembus te gaan. Als ze dan toch gaan, zijn de meesten geneigd PVV of SP te stemmen. En maar liefst acht procent van deze voorheen niet-stemmers brengt een blanco stem uit.’

Tijdelijk

‘Wat je verder ziet, is dat de aantrekkingskracht van korte duur is. Er lijkt sprake van een tijdelijk effect. Na een keer stemmen op een populistisch rechts-radicale partij haken velen weer af.’ Immerzeel sluit niet uit dat zij teleurgestelde’ kiezers zijn, bijvoorbeeld nadat een populistisch rechts-radicale partij heeft meegedaan aan de regering. Ook de PVV leverde veel zetels in, nadat de partij van Geert Wilders zich met een ‘gedoogconstructie’ aan het VVD-CDA-kabinet had verbonden.

Een volgend onderzoeksproject heeft Immerzeel al voor ogen. Als de electorale aantrekkingskracht van de populistisch rechts-radicale partijen afneemt, wil dat niet zeggen dat die partijen geen invloed meer hebben op het politiek gedrag van mensen. ‘Sociale bewegingen kunnen ook op straat met betogingen invloed uitoefenen op het maatschappelijke en politieke debat. Je ziet dat nu in Duitsland waar Pegida en anti-Pegidabetogingen niet van de lucht zijn.’

Dit artikel verscheen eerder in het Nederlands Dagblad

http://www.uu.nl/agenda/promotie-rechts-populistische-partijen-winnen-stem-van-vastgeroeste-niet-stemmers-niet

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Uncategorized

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s